“Thuận thiên” - nền tảng cho chuyển dịch kinh tế nông nghiệp Đồng Tháp

Không chỉ dừng lại ở những mô hình sinh kế đơn lẻ, việc bắt tay cùng Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) trong Dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại ĐBSCL” (CRxN) giai đoạn II đã tạo nên một “cú hích” chiến lược.

Đây là sự giao thoa giữa tư duy quản trị địa phương và tầm nhìn quốc tế, nhằm xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp bền vững, hiện đại và giàu bản sắc.

TỪ TƯ DUY THÍCH ỨNG ĐẾN ĐỊNH HÌNH CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN

Những năm gần đây, Đồng Tháp sớm nhận diện rõ những giới hạn của cách làm nông nghiệp nặng về tăng vụ và khai thác mạnh tài nguyên. Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nếu tiếp tục phát triển canh tác theo lối cũ, nông nghiệp sẽ đối diện cùng lúc nhiều sức ép: Chi phí sản xuất tăng, rủi ro thiên tai lớn hơn, chất lượng môi trường suy giảm và thu nhập nông dân thiếu ổn định.

Chính từ thực tiễn đó, Đồng Tháp từng bước chuyển tư duy từ “làm nhiều” sang “làm hiệu quả”, từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, từ chỗ chủ yếu đối phó với thiên nhiên sang chủ động dựa vào tự nhiên để phát triển.

Phát biểu tại lễ khởi động giai đoạn II dự án CRxN, ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, nhấn mạnh sau sáp nhập, tỉnh có diện tích hơn 5.938 km², dân số khoảng 4,37 triệu người, mở ra dư địa lớn để tổ chức lại không gian phát triển, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp.

Theo ông, Đồng Tháp xác định chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường làm định hướng, tập trung phát triển các ngành hàng chủ lực theo tiêu chuẩn an toàn, GAP, hữu cơ, gắn với mở rộng vùng sản xuất chuyên canh quy mô lớn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động trực tiếp đến sản xuất và đời sống, cách tiếp cận “thuận thiên” - phát triển hài hòa với tự nhiên - được xác định là hướng đi căn cơ, lâu dài.

Nhìn vào thực tiễn Đồng Tháp thời gian qua, có thể thấy sản xuất nông nghiệp “thuận thiên” không dừng lại ở định hướng.

Việc tỉnh tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải gắn với tăng trưởng xanh; việc đẩy mạnh các mô hình sản xuất giảm phát thải, giảm chi phí đầu vào, gắn với liên kết tiêu thụ; việc quan tâm phát triển sinh kế dựa vào lợi thế hệ sinh thái đất ngập nước… đều là những bước đi cho thấy “thuận thiên” đã dần trở thành trục phát triển rõ ràng.

NHỮNG MÔ HÌNH THỰC TIỄN TRÊN ĐỒNG ĐẤT SEN HỒNG

Tại Hợp tác xã (HTX) sản xuất Nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến, xã Phú Thọ, mô hình nuôi trữ cá đồng mùa lũ đã cho thấy cách người dân biến mùa nước nổi thành mùa sinh kế.

Nếu trước đây nước lũ thường được xem là trở ngại đối với sản xuất, thì nay con nước được khai thác như một nguồn lực tự nhiên. Nuôi trữ cá đồng không chỉ giúp tận dụng nguồn lợi mùa lũ, mà còn tạo thêm thu nhập, giảm lệ thuộc vào một đối tượng sản xuất duy nhất.

Ở ấp Giồng Bàng, xã Thường Phước, câu chuyện còn đi xa hơn một bước. Mô hình trữ cá mùa lũ kết hợp du lịch trải nghiệm cho thấy nông nghiệp ngày nay không chỉ dừng lại ở chuyện làm ra sản phẩm.

Khi gắn với cảnh quan, với câu chuyện mùa nước nổi, với sinh hoạt bản địa, giá trị được mở rộng sang dịch vụ, trải nghiệm và du lịch cộng đồng. Đây chính là biểu hiện sinh động của tư duy kinh tế nông nghiệp: Từ một đơn vị diện tích, người dân có thể tạo ra nhiều giá trị hơn thay vì chỉ trông chờ vào sản lượng.

Tại xã Tam Nông và xã Tràm Chim, mô hình lúa - sếu lại mở ra một lát cắt khác của nông nghiệp “thuận thiên”. Ở đó, việc giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật không chỉ nhằm tiết giảm chi phí hay nâng chất lượng hạt lúa, mà còn góp phần phục hồi môi trường sống của các loài thủy sinh, chim nước, gắn sản xuất với mục tiêu bảo tồn sinh thái.

Cái được trong mô hình này không chỉ là hạt lúa sạch hơn, mà còn là không gian sinh thái được cải thiện, một cách làm nông nghiệp biết chia sẻ lợi ích với thiên nhiên.

KHI ĐỊNH HƯỚNG CỦA TỈNH GẶP TẦM NHÌN CỦA DỰ ÁN CRxN

Trong bối cảnh Đồng Tháp đẩy mạnh phát triển nông nghiệp theo hướng “thuận thiên”, việc phối hợp với WWF triển khai giai đoạn II Dự án CRxN được xem là bước đi kịp thời, tạo sự cộng hưởng giữa định hướng địa phương và nguồn lực quốc tế.

Dự án do Chính phủ Úc tài trợ, đặt mục tiêu phục hồi 1.750 ha hệ sinh thái nước ngọt và hỗ trợ sinh kế cho gần 2.000 người dân tại Đồng Tháp và Tây Ninh, hướng đến nâng cao khả năng chống chịu và phát triển sản xuất thích ứng khí hậu.

Thực tế, nền tảng của dự án đã được khẳng định qua giai đoạn I (2022 - 2025) tại Láng Sen, tỉnh tây Ninh với nhiều mô hình hiệu quả như: Lúa mùa nổi, sen - cá, nấm rơm, “1 phải 6 giảm”.

Các mô hình không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn giúp cải thiện môi trường. Đáng chú ý, khả năng trữ nước của lúa mùa nổi cao gấp 17,5 lần, mô hình sen gấp 18,6 lần so với lúa vụ 3, góp phần phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước và đa dạng sinh học.

Thông tin về kế hoạch triển khại dự án CRxN giai đoạn II, ông Huỳnh Quốc Thịnh, Giám đốc Chương trình Nông nghiệp và Thực phẩm bền vững, WWF - Việt Nam, cho biết, dự án sẽ tập trung tăng cường kết nối giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các tổ chức phát triển; thúc đẩy các mô hình sinh kế mùa lũ, sản xuất lúa giảm phát thải, phát triển các dòng sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng và kéo dài thời gian bảo quản nông sản nhằm hạn chế biến động thị trường.

Đây chính là cách tiếp cận tiệm cận hơn với mục tiêu Đồng Tháp đang theo đuổi: Làm nông nghiệp không chỉ giỏi ở khâu sản xuất, mà phải mạnh ở tổ chức chuỗi, thị trường và giá trị gia tăng.

Ở góc độ quản lý ngành, ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, khẳng định Đồng Tháp đang chuyển hướng mạnh sang nông nghiệp thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu; trong đó, các giải pháp dựa vào thiên nhiên là chìa khóa để phục hồi chế độ lũ tự nhiên, bảo vệ môi trường và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.

Điều này cho thấy dự án CRxN khi vào Đồng Tháp không phải mở một lối đi mới hoàn toàn, mà đang tiếp thêm lực cho chính con đường tỉnh đã chọn.

Việc giai đoạn II của dự án CRxN dự kiến triển khai tại các địa bàn như: Tràm Chim, Tam Nông, Trường Xuân… mang nhiều kỳ vọng. Nếu được tổ chức tốt, đây không chỉ là những mô hình riêng lẻ, mà có thể trở thành những “mắt xích” cho một không gian nông nghiệp sinh thái rộng lớn hơn, nơi sản xuất, bảo tồn, du lịch, dịch vụ và thị trường cùng hỗ trợ lẫn nhau.

Thuận thiên, vì thế không phải là sự lùi lại trước thiên nhiên, mà là bước tiến về tư duy phát triển. Đó là khi con người biết chọn cách đi cùng tự nhiên để phát triển bền vững hơn. Trên nền của vùng đất Đồng Tháp mới, hướng đi ấy đang ngày càng rõ hơn, chắc hơn và cũng từ đó đang dần mở ra một chương mới của kinh tế nông nghiệp Đồng Tháp.

Theo Baodongthap.vn