Nhà khoa học đưa ra nguyên nhân khiến giếng khoan ở Vĩnh Long phun nước lên trời hơn chục mét

PGS.TS Lê Anh Tuấn - Ảnh: CHÍ QUỐC

Liên quan vụ một giếng khoan của người dân ở xã Hòa Bình, tỉnh Vĩnh Long bỗng dưng phun cột nước lên trời hơn chục mét, PGS.TS Lê Anh Tuấn - giảng viên cao cấp Khoa môi trường và tài nguyên thiên nhiên (Đại học Cần Thơ), nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu Đại học Cần Thơ - đưa ra một số nhận định ban đầu về vụ việc.

Ông Tuấn nói: hiện tượng nước từ một giếng khoan lâu năm đột ngột phun trào lên mặt đất không phải là quá hiếm ở một số nơi trên thế giới. Người ta gọi hiện tượng này là giếng phun tự phát (flowing artesian blowout) do bị một tai biến địa chất như số vỉa nước ngầm bị nén (confined aquifer) dưới một áp suất thủy tĩnh cao bị thông tầng hay sụp đất biến giếng khoan thành một ống xả nước có áp suất cao, hoặc do phun trào từ túi khí/khí nén địa tầng.

Tuy nhiên, hiện tượng này có những nguyên nhân địa chất thủy văn khá khác nhau nên khảo sát điều tra địa chất thủy văn cần cẩn thận để kết luận là cần thiết.

Theo PGS.TS Lê Anh Tuấn, còn có một số nguyên nhân khác có thể xảy ra như:

Thứ nhất, có một số vùng như Đồng bằng sông Cửu Long nước dưới đất tồn tại theo từng vỉa có cao độ khác nhau. Một số vỉa nước với tầng vỉa bị nén ở một áp suất cao nhưng chưa đủ mạnh để phun ngược lên trên khỏi mặt đất.

Hiện tượng phun ngược này thường dễ xảy ra hơn ở những khu vực có đất chứa nhiều sét. Loại đất này có khả năng giữ nước, từ đó làm gia tăng áp lực.

Nếu các vỉa tầng trên hay tầng nông bị khai thác lâu năm hoặc khai thác quá nhiều mà không có nguồn nước bổ cập thì vỉa nước phía trên có thể sụp lún hay nứt, phá vỡ lớn đất đá giữa hai vỉa làm nước ở tầng có áp lực cao thoát lên trên qua giếng khoan tạo nên hiện tượng giếng phun.

Thứ hai, một nguyên nhân khác liên quan đến các túi khí metan hay một số khí khác như CO₂ tích tụ lâu năm ở trong đất khoảng độ sâu 100m đến 150m. Nếu vỉa nước ngầm bị đứt gãy, hoặc có biến động địa chất, lớp đất bị nén lại với áp suất cao, liên thông với lớp khí này thì nước có thể bị đẩy ngược lên cao, phun cả nước và khí trộn lẫn.

Tuy nhiên, hiện tượng này hiếm gặp ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long và thời gian nước phun có thể không kéo dài vì tùy thuộc khối lượng khí và nước dưới đất bị nén. Năm 2024 ở Gia Lai có gặp hiện tượng này.

Ngoài ra, còn có thể có một số hoạt động của con người như khoan địa chất hay nén cọc móng làm phá vỡ kết cấu bao bọc vỉa nước ngầm có áp, khiến nước phun ra.

Cũng còn có một số nguyên nhân khác như mưa to hoặc lũ lớn, nước trên mặt thấm mạnh xuống vỉa nước tầng nông, gây gia tăng áp suất đột ngột và nước phun trào, đặc biệt vùng đất trũng hay thung lũng.

Hiện tượng này cũng khó xảy ra ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long vì khả năng nước thấm xuống không nhiều, nước phải qua một lớp sét dày (hơn 60m) mới đến tầng nước ngầm phía dưới.

"Việc giếng khoan bị phun ngược lên mặt đất hay tràn qua miệng giếng có thể trở thành một vấn đề nghiêm trọng, gây lãng phí nước, dẫn đến lầy hóa đất, ngập lụt và làm hư hại tài sản.

Nếu phát hiện giếng khoan bị phun trào, phải lập tức ngưng các hoạt động bơm nước và liên hệ với chuyên gia chuyên môn để kiểm tra, đánh giá tình hình và đề xuất hướng khắc phục", ông Tuấn nói.

Theo Báo Tuổi Trẻ