Điểm sáng nhân văn từ phiên tòa xét xử người chưa thành niên

Phiên tòa đậm tính nhân văn

Chiều 4-7-2025, L.T.M, 16 tuổi, tự ý lấy xe máy của gia đình để đi làm thuê khi cha mẹ vắng nhà. Đang lưu thông trên tuyến đường Phạm Hùng (đoạn qua phường Ngã Bảy), chỉ vì một phút mất tập trung, M không kịp xử lý và tông vào xe đạp của ông L.K.X đang đi cùng chiều phía trước, làm ông X tử vong do chấn thương sọ não nặng. Ngày 2-4, TAND khu vực 13 - Cần Thơ mở phiên tòa xét xử vụ án hình sự đối với L.T.M tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Phiên tòa có sự tham gia của giáo viên chủ nhiệm và Đoàn thanh niên phường nơi bị cáo cư trú. Đó là sự quan tâm của xã hội nhằm tránh tạo cảm giác căng thẳng khiến bị cáo biến động tâm lý. Xuyên suốt quá trình xét hỏi và tranh tụng, Hội đồng xét xử và kiểm sát viên luôn giữ thái độ nhẹ nhàng, tập trung vào việc động viên, giải thích pháp luật để M hiểu rõ tính chất nguy hiểm của hành vi mà mình đã gây ra. Bị cáo M thành khẩn khai báo, thể hiện sự ăn năn hối cải sâu sắc. Gia đình M đã chủ động bồi thường hơn 73 triệu đồng, gia đình bị hại cũng có đơn bãi nại và xin miễn truy cứu trách nhiệm hình sự cho bị cáo.

Phiên tòa được tổ chức trang nghiêm, chú trọng việc giáo dục và phổ biến pháp luật cho người dưới 18 tuổi.

Căn cứ những tình tiết giảm nhẹ và đặc biệt là độ tuổi của bị cáo, thay vì áp dụng hình phạt tù nghiêm khắc theo quy định cũ, Hội đồng xét xử đã tuyên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng là quản thúc tại gia đình trong thời gian 6 tháng và giao bị cáo thực hiện các công việc phục vụ cộng đồng tại địa phương. Phán quyết đó không chỉ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật mà còn mở cánh cửa hy vọng, giúp một công dân trẻ tuổi có cơ hội sửa sai mà không bị gián đoạn con đường học tập và sự phát triển tâm sinh lý bình thường.

Việc áp dụng biện pháp này cho thấy sự thay đổi căn bản trong tư duy tư pháp, không phải cứ phạm tội là phải vào tù, mà quan trọng là giúp người phạm tội nhận thức được sai lầm và có cơ hội sửa chữa trong môi trường gia đình, xã hội lành mạnh.

Đổi mới tư duy xét xử

Ngay sau khi phiên tòa kết thúc, một cuộc họp rút kinh nghiệm trực tuyến kết nối 2 cấp tòa án tại TP Cần Thơ đã được tổ chức dưới sự chủ trì của lãnh đạo TAND thành phố. Đây là hoạt động nghiệp vụ quan trọng nhằm đánh giá lại toàn diện quy trình tố tụng đối với vụ án đầu tiên áp dụng Luật Tư pháp người chưa thành niên trên địa bàn thành phố. Qua đó giúp các thẩm phán, hội thẩm nhân dân, thư ký và những người tham gia tố tụng khác có thêm kinh nghiệm trong quá trình điều tra, xét xử những vụ án tương tự.

Bà Trần Thanh Ngân, Chánh án TAND khu vực 13 - Cần Thơ, cho rằng việc tổ chức phiên tòa theo tinh thần mới không chỉ đơn thuần là xét xử một vụ án, mà là sự khẳng định về ưu tiên bảo vệ, giáo dục người chưa thành niên. Phiên tòa vừa bảo đảm tính nghiêm minh, vừa đề cao yếu tố hướng thiện. Các cơ quan tư pháp cần phối hợp chặt chẽ với xã, phường để quản lý tốt những trường hợp xử lý chuyển hướng, rút ngắn thời gian xóa án tích và đảm bảo quyền lợi hợp pháp tốt nhất cho người chưa thành niên. Sự quan tâm này giúp các em nhận thức rõ sai phạm để sửa chữa, sớm tái hòa nhập xã hội và trở thành những công dân có ích.

Ông Phạm Quang Nhuận, Phó Chánh án TAND TP Cần Thơ, nhấn mạnh, trong các vụ án liên quan đến người dưới 18 tuổi, Hội đồng xét xử phải đóng vai trò là cầu nối chuyển tải tiếng nói xã hội, trực tiếp thực thi quyền lực tư pháp một cách nhân văn, khách quan và công bằng. Sự tham gia này không chỉ minh chứng cho tư tưởng "lấy dân làm gốc", mà còn phản ánh rõ bản chất dân chủ của Nhà nước ta. Đặc biệt, cách đặt câu hỏi của chủ tọa và cách truyền đạt quy định pháp luật cho bị cáo trong vụ án này đã thực sự chạm đến cảm xúc và nhận thức của người tham dự, giúp pháp luật không còn khô khan mà trở nên gần gũi, dễ hiểu.

Với tinh thần cầu thị và cải cách mạnh mẽ, cuộc họp cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm cần hoàn thiện. Lãnh đạo tòa án lưu ý rằng trong quá trình tuyên án, chủ tọa cần phổ biến các quy định rõ ràng và cụ thể hơn về việc quản thúc bị cáo tại gia đình, cũng như nêu rõ thời gian lao động công ích. Điều này giúp bị cáo và gia đình hình dung rõ trách nhiệm của mình, đồng thời tạo thuận lợi cho chính quyền địa phương trong việc phối hợp giám sát. Hội đồng xét xử cũng cần bổ sung việc giải thích thêm trách nhiệm của bị cáo trong quá trình hoạt động công ích, để việc lao động không chỉ là hình phạt mà là một hình thức giáo dục ý thức trách nhiệm với cộng đồng.

Vụ án khép lại với những giọt nước mắt hối hận của bị cáo và sự bao dung của gia đình bị hại. Đây là minh chứng sống động cho hiệu quả của cải cách tư pháp lấy giáo dục làm trọng, lấy nhân văn làm gốc. Bài học từ phiên tòa không chỉ dành riêng cho bị cáo L.T.M mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc đến các bậc phụ huynh về trách nhiệm quản lý phương tiện giao thông và giáo dục con em mình.

Theo Baocantho.com.vn