Tăng cường bảo vệ lúa đông xuân trước khô hạn và xâm nhập mặn

Xâm nhập mặn lấn sâu

Theo Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, trong những ngày nghỉ Tết Nguyên đán 2026, tại các cửa sông vùng ĐBSCL mặn tiếp tục duy trì ở mức cao, do ảnh hưởng bởi triều cường. Dự báo từ nay đến hết tháng 2-2026, xâm nhập mặn tiếp tục xuất hiện. Nguồn nước vùng thượng ĐBSCL, bao gồm phần đất tỉnh An Giang, Đồng Tháp, thượng nguồn Tây Ninh (thuộc vùng Đồng Tháp Mười) và một phần TP Cần Thơ, nước ngọt đảm bảo phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, khu vực núi cao Tịnh Biên, Tri Tôn cần chủ động tích nước và sử dụng nước tiết kiệm.

Vùng giữa ĐBSCL, bao gồm phần đất thuộc TP Cần Thơ, tỉnh Đồng Tháp, Tây Ninh, Vĩnh Long và vùng được kiểm soát mặn ở Cà Mau, nguồn nước đảm bảo sản xuất theo kế hoạch. Tuy nhiên, vùng giáp ranh mặn - lợ cần chủ động tích trữ nước, đảm bảo đủ nước phục vụ sản xuất trong vụ đông xuân này.

Vùng ven biển ĐBSCL, bao gồm các xã, phường thuộc tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cà Mau, Tây Ninh mặn thường duy trì cao, có thể ảnh hưởng đến các cửa lấy nước cách biển 40-45km, các hệ thống thủy lợi ven biển như vùng Gò Công, cù lao Bảo, cù lao An Hóa, vùng ven biển thuộc hệ thống Nam Măng Thít (tỉnh Vĩnh Long) và hệ thống Long Phú - Tiếp Nhật (TP Cần Thơ) cần chủ động kiểm soát mặn, tích trữ nước và sử dụng nước tiết kiệm. Đặc biệt, tại các vùng trồng cây ăn trái thuộc Châu Thành, Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc, Mỏ Cày Nam, tỉnh Vĩnh Long; vùng Kế Sách, TP Cần Thơ cần tăng cường kiểm soát mặn, đảm bảo nguồn nước cho sản xuất.

Công tác quản lý, đóng mở cống rạch Mọp ngăn mặn xâm nhập, ảnh hưởng sản xuất nông nghiệp được thực hiện nghiêm túc trên địa bàn TP Cần Thơ.

Viện Khoa học thủy lợi miền Nam cho biết thêm, hiện nay việc tích nước ở các thủy điện phía thượng nguồn thuộc Trung Quốc cũng như các thủy điện ở hạ lưu sông Mekong cao hơn so với cùng thời kỳ các năm trước. Vận hành hợp lý các hồ chứa này sẽ góp phần thuận lợi cho sản xuất ở ĐBSCL trong năm 2026. Ngược lại, vận hành tích nước bất thường có thể gây ra các tác động bất lợi. Viện Khoa học thủy lợi miền Nam vừa có báo cáo về hoạt động xây dựng và phát triển trên lưu vực sông Mekong, trong đó đáng chú ý là các hoạt động xây dựng và phát triển thủy điện.

Theo đó, trên lưu vực sông Mekong có 135 hồ chứa với tổng dung tích hữu ích (tổng dung tích có thể tích trữ và điều tiết xả nước) lên đến 65,56 tỉ m3. Cụ thể, địa phận thuộc Trung Quốc có 12 hồ chứa với tổng dung tích hữu ích 23,4 tỉ m3; Lào có 100 hồ chứa với tổng dung tích 35,5 tỉ m3; Thái Lan có 7 hồ với tổng dung tích 3,58 tỉ m3; Campuchia 2 hồ với tổng dung tích hữu ích 0,33 tỉ m3. Riêng khu vực Tây nguyên của Việt Nam có 14 hồ với tổng dung tích hữu ích 2,75 tỉ m3.

Viện Khoa học thủy lợi miền Nam đánh giá, lượng trữ nước của các hồ nêu trên và vận hành thủy điện hiện nay có vai trò quyết định đến chế độ dòng chảy xuống hạ lưu, vùng ĐBSCL. Ngoài ra, ở thượng nguồn sông Mekong đang diễn ra các hoạt động phát triển khác, bao gồm dự án xây dựng công trình bên dòng chính và dòng nhánh sông Mekong của Lào thuộc Dự án quản lý rủi ro thiên tai II khu vực Đông Nam Á. Ở Campuchia có hoạt động phát triển dự án kênh giao thông thủy Funal Techo nhưng đang trong giai đoạn thực hiện nên cần thời gian để đánh giá tác động…

Việc trữ và điều tiết xả nước của các hồ phía thượng nguồn sông Mekong có ảnh hưởng đáng kể đến tình hình khô hạn, xâm nhập mặn ở ĐBSCL, bởi 95% lượng nước đến vùng từ bên ngoài quốc gia. Viện Khoa học thủy lợi miền Nam đề nghị các địa phương vùng ĐBSCL cần theo dõi, cập nhật bản tin dự báo nguồn nước, chủ động các biện pháp trữ nước khi cần để ổn định sản xuất và sinh hoạt trong mùa hạn, mặn năm 2026.

Tăng cường bảo vệ lúa đông xuân

Đến nay, TP Cần Thơ đã xuống giống lúa đông xuân 2025-2026 với diện tích 312.615ha, đạt 107% kế hoạch. Trong đó có 80.777ha được thu hoạch, năng suất đạt 69,29 tạ/ha, sản lượng ước đạt 559.664 tấn; 85.879ha lúa giai đoạn đẻ nhánh, 93.119ha giai đoạn đòng và phần còn lại trong giai đoạn trổ - chín. Các giống chủ lực sản xuất như ST25 chiếm 16%, ST24 chiếm 6%, RVT chiếm 3%, Đài Thơm 8 chiếm 44%, các giống OM chiếm 24% và các giống khác chiếm 7%. Công tác bảo vệ lúa đông xuân, phòng tránh khô hạn, xâm nhập mặn gây thiệt hại năng suất đang được ngành Nông nghiệp thành phố và nông dân tập trung thực hiện.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, cho biết: Đối với canh tác lúa, rau màu và cây ăn trái trong điều kiện hạn, xâm nhập mặn đe dọa cần phải tập trung cảnh giác, phòng ngừa. Đặc biệt, đối với lúa đông xuân, tùy vào điều kiện cụ thể có thể áp dụng biện pháp tưới ngập - khô xen kẽ vào giai đoạn cuối vụ, tranh thủ nguồn nước ngọt để tưới... Đối với rau màu cần kiểm tra chất lượng nước trước khi bơm tưới, sử dụng màng phủ để giữ ẩm cho đất, áp dụng các biện pháp tưới nước tiết kiệm.

Vườn cây ăn trái khi có nguy cơ hạn mặn cần chủ động sử dụng tối đa nguồn vật liệu hữu cơ (rơm rạ, cỏ khô, lá khô…) hoặc màng phủ nông nghiệp để phủ gốc giữ ẩm cho đất. Cắt tỉa cành, tạo tán, tỉa bớt nụ, hoa để hạn chế thoát hơi nước. Ngành Nông nghiệp các địa phương, nông dân củng cố hệ thống đê bao và đê xung quanh vườn để ngăn ngừa nước mặn xâm nhập; đo độ mặn trước mỗi lần lấy nước, không tưới nước có độ mặn trên 1‰ cho cây. Đối với một số cây ăn trái mẫn cảm với mặn như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt... không tưới nước có độ mặn trên 0,5‰. Trong thời gian nhiễm mặn chỉ tưới nước tối thiểu, giúp cho cây không bị héo và mặt đất không bị khô nứt (kéo dài thời gian giữa hai lần tưới, giảm số lần tưới và lượng nước tưới). Không tiến hành xử lý ra hoa rải vụ, trái vụ, trồng mới trong thời gian hạn hán nếu nguồn nước ngọt không đảm bảo cung cấp đầy đủ cho cây.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu nhấn mạnh: “Ngay thời điểm này, ngành Nông nghiệp các xã, phường tập trung đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; kịp thời thông báo, dự báo tình hình dịch hại, thông tin cảnh báo hạn, xâm nhập mặn theo từng địa bàn cụ thể để nông dân chủ động phòng ngừa, quản lý và bảo vệ mùa màng trước nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn đe dọa...”.

Theo Baocantho.com.vn